گويند . اين مطلب اساس اختلاف شيعه و سنى در مورد اجماع است . « 1 » - طرق كشف قول معصوم از اجماع : براى كشف قول معصوم از اجماع به صورت قطعى ، راههاى متعددى ذكر شده است . برخى تا دوازده طريق ذكر كرده‌اند ، ولى مهم‌ترين اين راهها بنا بر نقل مرحوم مظفر عبارتند از : 1 - طريقه حس . 2 - طريقهء قاعدهء لطف . 3 - طريقه حدس . 4 - طريقه تقرير . « 2 » 1 - طريقه حس : اين طريق را « اجماع دخولى » و « طريقه تضمنى » نيز مىنامند . در اين طريق انسان قطع پيدا مىكند به دخول معصوم در بين مجمعين ، بدون اينكه شخص معصوم را در ميان مجمعين بشناسد . چنين قطعى وقتى حاصل مىشود كه خود انسان اقوال علماء را بررسى كند و در ميان اقوال مختلف ، اقوال معلومى را كه مربوط به اشخاص مجهول است بيابد تا اينكه يقين پيدا كند امام از جمله مجمعين و متفقين بر اين حكم است . اين طريق غالبا محقق نمىشود مگر براى كسى كه در زمان حضور معصوم عليه السّلام ، حاضر باشد . 2 - طريقه قاعدهء لطف : همان گونه كه قاعده لطف نصب امام معصوم را اقتضاء مىكند ، همچنين اقتضاء مىكند كه اگر مجتهدين بر فتواى غلطى اتفاق نمودند ، امام معصوم يا شخصا و يا به وسيله شخص ديگرى حق را بيان كند . و الّا لازم مىآيد كه تكليف

--> ( 1 ) اصول الفقه مظفر ، ج 2 ، ص 87 . ( 2 ) همان منبع ، ص 95 .